Rzecznik Praw Dziecka


Ważne linki

Rzecznicy Praw Dziecka w świecie

Instytucje w Polsce

Instytucje, programy i sieci międzynarodowe

Kampania Rady Europy "Podnieś rękę przeciwko biciu dzieci"

Łejery - Dziećmi jesteśmy tylko raz

Dziecko w rozwodzie - poradnik dla rodziców

Kiedy rodzic porwał dziecko – podstawowe informacje prawne

Karta żałoby młodego człowieka

Wakacyjny poradnik pacjenta

Bądźmy Razem Bezpieczni

Wybrane zagadnienia diagnozy psychologicznej dzieci i młodzieży w kontekście wielokulturowości oraz wielojęzyczności

 

 

Interwencja

Ustawa o Rzeczniku Praw Dziecka

Ustawa o Rzeczniku Praw Dziecka w języku angielskim

Ustawa o Rzeczniku Praw Dziecka w języku francuskim

Ustawa o Rzeczniku Praw Dziecka w języku niemieckim

Ustawa o Rzeczniku Praw Dziecka w języku rosyjskim

 

 

Dz.U.2000.6.69

2008-12-18            zm.            Dz.U.2008.214.1345          art. 1

2010-11-09            zm.            Dz.U.2010.197.1307          art. 1

2011-01-02            zm.            Dz.U.2010.182.1228          art. 126

2011-08-31            zm.            Dz.U.2011.168.1004          art. 2

USTAWA

z dnia 6 stycznia 2000 r.

o Rzeczniku Praw Dziecka.

(Dz. U. z dnia 31 stycznia 2000 r.)

Art. 1. 1. Ustanawia się Rzecznika Praw Dziecka.

2. Rzecznik Praw Dziecka, zwany dalej Rzecznikiem, stoi na straży praw dziecka określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Konwencji o prawach dziecka i innych przepisach prawa, z poszanowaniem odpowiedzialności, praw i obowiązków rodziców.

3. Rzecznik przy wykonywaniu swoich uprawnień kieruje się dobrem dziecka oraz bierze pod uwagę, że naturalnym środowiskiem jego rozwoju jest rodzina.

4. (1) Rzecznikiem może być ten, kto:

  1)  jest obywatelem polskim,

  2)  posiada pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z pełni praw publicznych,

  3)  nie był skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne,

  4)  ukończył studia wyższe i uzyskał tytuł magistra lub tytuł równorzędny,

  5)  ma co najmniej pięcioletnie doświadczenie w pracy z dziećmi lub na ich rzecz,

  6)  jest nieskazitelnego charakteru i wyróżnia się wysokim autorytetem ze względu na walory moralne i wrażliwość społeczną.

Art. 2. 1. W rozumieniu ustawy dzieckiem jest każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności.

2. Uzyskanie pełnoletności określają odrębne przepisy.

Art. 3. 1. Rzecznik, w sposób określony w niniejszej ustawie, podejmuje działania mające na celu zapewnienie dziecku pełnego i harmonijnego rozwoju, z poszanowaniem jego godności i podmiotowości.

2. Rzecznik działa na rzecz ochrony praw dziecka, w szczególności:

  1)  prawa do życia i ochrony zdrowia,

  2)  prawa do wychowania w rodzinie,

  3)  prawa do godziwych warunków socjalnych,

  4)  prawa do nauki.

3. Rzecznik podejmuje działania zmierzające do ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem oraz innym złym traktowaniem.

4. Rzecznik szczególną troską i pomocą otacza dzieci niepełnosprawne.

5. (2) Rzecznik upowszechnia prawa dziecka oraz metody ich ochrony.

Art. 4. 1. Rzecznika powołuje Sejm, za zgodą Senatu, na wniosek Marszałka Sejmu, Marszałka Senatu, grupy co najmniej 35 posłów lub co najmniej 15 senatorów.

2. Szczegółowy tryb zgłaszania kandydatów na Rzecznika określa uchwała Sejmu.

3. Uchwałę Sejmu o powołaniu Rzecznika Marszałek Sejmu przesyła niezwłocznie Marszałkowi Senatu.

4. Senat podejmuje uchwałę w sprawie wyrażenia zgody na powołanie Rzecznika w ciągu miesiąca od dnia otrzymania uchwały Sejmu, o której mowa w ust. 3. Niepodjęcie uchwały przez Senat w ciągu miesiąca oznacza wyrażenie zgody.

5. Jeżeli Senat nie wyrazi zgody na powołanie Rzecznika, Sejm powołuje na to stanowisko inną osobę. Przepisy ust. 1-4 stosuje się odpowiednio.

6. Dotychczasowy Rzecznik pełni swoje obowiązki do czasu złożenia ślubowania przez nowego Rzecznika, z zastrzeżeniem art. 8 ust. 1.

Art. 5. (3) Przed przystąpieniem do wykonywania obowiązków Rzecznik składa przed Sejmem następujące ślubowanie:

"Ślubuję uroczyście, że przy wykonywaniu powierzonych mi obowiązków Rzecznika Praw Dziecka dochowam wierności Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, będę strzec praw dziecka, kierując się przepisami prawa, dobrem dziecka i dobrem rodziny. Ślubuję, że powierzone mi obowiązki będę wypełniać bezstronnie, z najwyższą sumiennością i starannością, że będę strzec godności powierzonego mi stanowiska oraz dochowam tajemnicy prawnie chronionej.".

Ślubowanie może być złożone z dodaniem zdania "Tak mi dopomóż Bóg".

Art. 6. 1. Kadencja Rzecznika trwa 5 lat, licząc od dnia złożenia ślubowania przed Sejmem.

2. Kadencja Rzecznika wygasa w razie jego śmierci lub odwołania.

3. Ta sama osoba nie może być Rzecznikiem dłużej niż przez dwie kolejne kadencje.

Art. 7. 1. Rzecznik jest w swojej działalności niezależny od innych organów państwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem na zasadach określonych w ustawie.

2. Rzecznik nie może być bez uprzedniej zgody Sejmu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Rzecznik nie może być zatrzymany lub aresztowany, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa i jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się Marszałka Sejmu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

3. (4) Rzecznik nie może:

  1)  zajmować innego stanowiska, z wyjątkiem stanowiska profesora szkoły wyższej ani wykonywać innych zajęć zawodowych,

  2)  należeć do partii politycznej,

  3)  prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z obowiązkami i godnością jego urzędu.

4. Po zaprzestaniu wykonywania obowiązków Rzecznik ma prawo powrócić na stanowisko zajmowane poprzednio lub otrzymać stanowisko równorzędne z poprzednio zajmowanym.

5. (5) W przypadku, o którym mowa w ust. 4, rozwiązanie przez pracodawcę stosunku pracy, z wyjątkiem stosunku pracy na podstawie wyboru, oraz zmiana warunków pracy lub płacy w ciągu dwóch lat po zaprzestaniu wykonywania obowiązków Rzecznika może nastąpić tylko za zgodą Prezydium Sejmu.

Art. 8. 1. Sejm, za zgodą Senatu, odwołuje Rzecznika przed upływem kadencji, jeżeli:

  1)  zrzekł się on sprawowania urzędu,

  2)  stał się trwale niezdolny do pełnienia obowiązków na skutek choroby lub utraty sił, stwierdzonych orzeczeniem lekarskim,

  3)  sprzeniewierzył się złożonemu ślubowaniu,

  4)  (6) został skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne.

2. Sejm podejmuje uchwałę w sprawie odwołania Rzecznika na wniosek Marszałka Sejmu, Marszałka Senatu, grupy co najmniej 35 posłów lub co najmniej 15 senatorów.

3. Uchwałę Sejmu o odwołaniu Rzecznika Marszałek Sejmu przesyła niezwłocznie Marszałkowi Senatu.

4. Senat podejmuje uchwałę w sprawie wyrażenia zgody na odwołanie Rzecznika w ciągu miesiąca od dnia otrzymania uchwały Sejmu, o której mowa w ust. 3. Niepodjęcie uchwały przez Senat w ciągu miesiąca oznacza wyrażenie zgody.

Art. 9. (7) 1. Rzecznik podejmuje działania przewidziane w ustawie z własnej inicjatywy, biorąc pod uwagę w szczególności informacje pochodzące od obywateli lub ich organizacji, wskazujące na naruszanie praw lub dobra dziecka.

2. Rzecznik powiadamia osobę lub organizację, która zgłosiła informację o naruszeniu praw lub dobra dziecka, o zajętym przez siebie stanowisku, a w przypadku podjęcia działania - o jego skutkach.

Art. 10. (8) 1. Rzecznik może:

  1)  zbadać, nawet bez uprzedzenia, każdą sprawę na miejscu,

  2)  żądać od organów władzy publicznej, organizacji lub instytucji złożenia wyjaśnień lub udzielenia informacji, a także udostępnienia akt i dokumentów, w tym zawierających dane osobowe,

2a)  (9) zgłosić udział w postępowaniach przed Trybunałem Konstytucyjnym wszczętych na podstawie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich lub w sprawach skargi konstytucyjnej, dotyczących praw dziecka oraz brać udział w tych postępowaniach,

2b)  (10) występować do Sądu Najwyższego z wnioskami w sprawie rozstrzygnięcia rozbieżności wykładni prawa w zakresie przepisów prawnych dotyczących praw dziecka,

2c)  (11) wnieść kasację albo skargę kasacyjną od prawomocnego orzeczenia, w trybie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach,

  3)  żądać wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych oraz wziąć udział w toczącym się już postępowaniu - na prawach przysługujących prokuratorowi,

3a)  (12) wziąć udział w toczącym się już postępowaniu w sprawach nieletnich - na prawach przysługujących prokuratorowi,

  4)  żądać wszczęcia przez uprawnionego oskarżyciela postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa,

  5)  zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi do sądu administracyjnego, a także uczestniczyć w tych postępowaniach - na prawach przysługujących prokuratorowi,

  6)  wystąpić z wnioskiem o ukaranie w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, w trybie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach,

  7)  zlecać przeprowadzanie badań oraz sporządzanie ekspertyz i opinii.

2. Rzecznik może odmówić ujawnienia danych osobowych osoby, od której uzyskał informację wskazującą na naruszenie praw lub dobra dziecka, oraz osoby, której naruszenie dotyczy, w tym także wobec organów władzy publicznej, jeżeli uzna to za niezbędne dla ochrony wolności, praw i interesów jednostki.

Art. 10a. (13) 1. Rzecznik może również zwracać się do właściwych organów, organizacji lub instytucji o podjęcie działań na rzecz dziecka z zakresu ich kompetencji.

2. Organy, organizacje i instytucje, o których mowa w ust. 1, podejmują sprawy skierowane przez Rzecznika.

3. Organ, organizacja lub instytucja, do których Rzecznik zwrócił się o podjęcie działań na rzecz dziecka, są obowiązane niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 30 dni, poinformować Rzecznika o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku.

4. W przypadku gdy organ, organizacja lub instytucja, o których mowa w ust. 1, nie poinformują Rzecznika o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku albo gdy Rzecznik nie podziela ich stanowiska, może zwrócić się do właściwej jednostki nadrzędnej o podjęcie odpowiednich działań.

5. W przypadku gdy Rzecznik stwierdził w działalności organu, organizacji lub instytucji, o których mowa w ust. 1, naruszenie praw lub dobra dziecka, może żądać wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub zastosowania sankcji służbowych.

Art. 10b. (14) Organ, organizacja lub instytucja, do których zwróci się Rzecznik, są obowiązane z nim współdziałać i udzielać mu pomocy, a w szczególności:

  1)  zapewnić dostęp do akt i dokumentów badanej sprawy,

  2)  udzielać Rzecznikowi żądanych przez niego informacji i wyjaśnień,

  3)  udzielać wyjaśnień dotyczących podstawy faktycznej i prawnej swoich rozstrzygnięć.

Art. 11. 1. Rzecznik przedstawia właściwym organom władzy publicznej, organizacjom i instytucjom oceny i wnioski zmierzające do zapewnienia skutecznej ochrony praw i dobra dziecka oraz usprawnienia trybu załatwiania spraw w tym zakresie.

2. Rzecznik może również występować do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej bądź o wydanie lub zmianę innych aktów prawnych.

3. Organy, instytucje i organizacje, do których Rzecznik zwrócił się z wnioskami określonymi w ust. 1 i 2, są obowiązane ustosunkować się do tych wniosków w terminie 30 dni od daty ich otrzymania.

Art. 11a. (15) Rzecznik współdziała ze stowarzyszeniami, ruchami obywatelskimi, innymi dobrowolnymi zrzeszeniami i fundacjami działającymi na rzecz ochrony praw dziecka.

Art. 12. 1. (16) Rzecznik przedstawia Sejmowi i Senatowi, corocznie, nie później niż do dnia 31 marca, informację o swojej działalności i uwagi o stanie przestrzegania praw dziecka.

2. Informacja Rzecznika jest podawana do wiadomości publicznej.

Art. 13. 1. Rzecznik wykonuje swoje zadania przy pomocy Biura Rzecznika Praw Dziecka.

2. (17) Rzecznik nadaje, w drodze zarządzenia, statut, który określa organizację Biura.

3. (18) Rzecznik może powołać zastępcę Rzecznika. Rzecznik odwołuje zastępcę Rzecznika.

4. (19) Rzecznik określa zakres zadań zastępcy Rzecznika.

Art. 14. Wydatki związane z funkcjonowaniem Rzecznika są ujmowane w ustawie budżetowej i pokrywane z budżetu państwa.

Art. 15. W ustawie z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dz. U. Nr 20, poz. 101, z 1982 r. Nr 31, poz. 214, z 1985 r. Nr 22, poz. 98 i Nr 50, poz. 262, z 1987 r. Nr 21, poz. 123, z 1989 r. Nr 34, poz. 178, z 1991 r. Nr 100, poz. 443, z 1993 r. Nr 1, poz. 1, z 1995 r. Nr 34, poz. 163 i Nr 142, poz. 701, z 1996 r. Nr 73, poz. 350, Nr 89, poz. 402, Nr 106, poz. 496 i Nr 139, poz. 647, z 1997 r. Nr 75, poz. 469 i Nr 133, poz. 883, z 1998 r. Nr 155, poz. 1016 i Nr 160, poz. 1065 oraz z 1999 r. Nr 110, poz. 1255) w art. 2 w pkt 2 po wyrazach "Rzecznika Praw Obywatelskich," dodaje się wyrazy "Rzecznika Praw Dziecka,".

Art. 16. W ustawie z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214, z 1984 r. Nr 35, poz. 187, z 1988 r. Nr 19, poz. 132, z 1989 r. Nr 4, poz. 24 i Nr 34, poz. 178 i 182, z 1990 r. Nr 20, poz. 121, z 1991 r. Nr 55, poz. 234, Nr 88, poz. 400 i Nr 95, poz. 425, z 1992 r. Nr 54, poz. 254 i Nr 90, poz. 451, z 1994 r. Nr 136, poz. 704, z 1995 r. Nr 132, poz. 640, z 1996 r. Nr 89, poz. 402 i Nr 106, poz. 496, z 1997 r. Nr 98, poz. 604, Nr 133, poz. 882 i 883 i Nr 141, poz. 943, z 1998 r. Nr 131, poz. 860, Nr 155, poz. 1016 i Nr 162, poz. 1118 oraz z 1999 r. Nr 49, poz. 483 i Nr 70, poz. 778) wprowadza się następujące zmiany:

  1)  w art. 1 w ust. 1 po pkt 7 dodaje się pkt 7a w brzmieniu:

"7a)    Biurze Rzecznika Praw Dziecka,";

  2)  w art. 36 w ust. 5 po pkt 9a dodaje się pkt 9b w brzmieniu:

"9b)    Rzeczniku Praw Dziecka - dla urzędników Biura Rzecznika Praw Dziecka,";

  3)  w art. 48:

a)  w ust. 1a wyrazy "pkt 1, 2, 6, 7, 9, 10 i 13" zastępuje się wyrazami "pkt 1, 2, 6, 7, 7a, 9, 10 i 13",

b)  w ust. 2 wyrazy "pkt 6 i 7" zastępuje się wyrazami "pkt 6, 7 i 7a",

c)  w ust. 3 wyrazy "pkt 1, 2, 6, 7, 9, 10 i 13" zastępuje się wyrazami "pkt 1, 2, 6, 7, 7a, 9, 10 i 13".

Art. 17. W ustawie z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 1991 r. Nr 109, poz. 471, z 1998 r. Nr 106, poz. 668 oraz z 1999 r. Nr 49, poz. 483) wprowadza się następujące zmiany:

  1)  w art. 1 po ust. 2 dodaje się ust. 2a w brzmieniu:

"2a.    W sprawach dzieci Rzecznik współpracuje z Rzecznikiem Praw Dziecka.";

  2)  w art. 9 po pkt 2 dodaje się pkt 2a w brzmieniu:

"2a)    na wniosek Rzecznika Praw Dziecka,".

Art. 18. W ustawie z dnia 23 grudnia 1994 r. o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w państwowej sferze budżetowej (Dz. U. z 1995 r. Nr 34, poz. 163, z 1996 r. Nr 106, poz. 496 i Nr 139, poz. 647, z 1997 r. Nr 133, poz. 883, z 1998 r. Nr 117, poz. 756, Nr 155, poz. 1014 i 1016 i Nr 160, poz. 1059 oraz z 1999 r. Nr 62, poz. 684 i Nr 72, poz. 802) w art. 2 w ust. 2 w pkt 1 po wyrazach "Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich," dodaje się wyrazy "Biurze Rzecznika Praw Dziecka,".

Art. 19. W ustawie z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. Nr 73, poz. 350 i Nr 137, poz. 638, z 1997 r. Nr 28, poz. 153, Nr 98, poz. 604, Nr 106, poz. 679, Nr 121, poz. 770 i Nr 160, poz. 1080, z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 oraz z 1999 r. Nr 52, poz. 527 i 528) w art. 30 w ust. 1 po wyrazach "w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich," dodaje się wyrazy "w Biurze Rzecznika Praw Dziecka,".

Art. 20. W ustawie z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 155, poz. 1014 oraz z 1999 r. Nr 38, poz. 360, Nr 49, poz. 485, Nr 70, poz. 778 i Nr 110, poz. 1255) w art. 83 w ust. 2 po wyrazach "Rzecznika Praw Obywatelskich," dodaje się wyrazy "Rzecznika Praw Dziecka,".

Art. 21. Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2000 r.

Przypisy:

1) Art. 1 ust. 4 dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 2008 r. (Dz.U.2008.214.1345) zmieniającej nin. ustawę z dniem 18 grudnia 2008 r.

2) Art. 3 ust. 5 dodany przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. (Dz.U.2010.197.1307) zmieniającej nin. ustawę z dniem 9 listopada 2010 r.

3) Art. 5 zmieniony przez art. 126 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz.U.2010.182.1228) z dniem 2 stycznia 2011 r.

4) Art. 7 ust. 3 zmieniony przez art. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 24 października 2008 r. (Dz.U.2008.214.1345) zmieniającej nin. ustawę z dniem 18 grudnia 2008 r.

5) Art. 7 ust. 5 dodany przez art. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 24 października 2008 r. (Dz.U.2008.214.1345) zmieniającej nin. ustawę z dniem 18 grudnia 2008 r.

6) Art. 8 ust. 1 pkt 4 dodany przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 24 października 2008 r. (Dz.U.2008.214.1345) zmieniającej nin. ustawę z dniem 18 grudnia 2008 r.

7) Art. 9 zmieniony przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 października 2008 r. (Dz.U.2008.214.1345) zmieniającej nin. ustawę z dniem 18 grudnia 2008 r.

8) Art. 10 zmieniony przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 października 2008 r. (Dz.U.2008.214.1345) zmieniającej nin. ustawę z dniem 18 grudnia 2008 r.

9) Art. 10 ust. 1 pkt 2a dodany przez art. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 24 września 2010 r. (Dz.U.2010.197.1307) zmieniającej nin. ustawę z dniem 9 listopada 2010 r.

10) Art. 10 ust. 1 pkt 2b dodany przez art. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 24 września 2010 r. (Dz.U.2010.197.1307) zmieniającej nin. ustawę z dniem 9 listopada 2010 r.

11) Art. 10 ust. 1 pkt 2c dodany przez art. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 24 września 2010 r. (Dz.U.2010.197.1307) zmieniającej nin. ustawę z dniem 9 listopada 2010 r.

12) Art. 10 ust. 1 pkt 3a dodany przez art. 1 pkt 2 lit. b) ustawy z dnia 24 września 2010 r. (Dz.U.2010.197.1307) zmieniającej nin. ustawę z dniem 9 listopada 2010 r.

13) Art. 10a dodany przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 października 2008 r. (Dz.U.2008.214.1345) zmieniającej nin. ustawę z dniem 18 grudnia 2008 r.

14) Art. 10b dodany przez art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 października 2008 r. (Dz.U.2008.214.1345) zmieniającej nin. ustawę z dniem 18 grudnia 2008 r.

15) Art. 11a dodany przez art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 24 października 2008 r. (Dz.U.2008.214.1345) zmieniającej nin. ustawę z dniem 18 grudnia 2008 r.

16) Art. 12 ust. 1 zmieniony przez art. 1 pkt 7 ustawy z dnia 24 października 2008 r. (Dz.U.2008.214.1345) zmieniającej nin. ustawę z dniem 18 grudnia 2008 r.

17) Art. 13 ust. 2 zmieniony przez art. 2 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. (Dz.U.2011.168.1004) zmieniającej nin. ustawę z dniem 31 sierpnia 2011 r.

18) Art. 13 ust. 3:

- dodany przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 24 października 2008 r. (Dz.U.2008.214.1345) zmieniającej nin. ustawę z dniem 18 grudnia 2008 r.

- zmieniony przez art. 2 ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. (Dz.U.2011.168.1004) zmieniającej nin. ustawę z dniem 31 sierpnia 2011 r.

19) Art. 13 ust. 4 dodany przez art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 24 października 2008 r. (Dz.U.2008.214.1345) zmieniającej nin. ustawę z dniem 18 grudnia 2008 r.